Perks Của Overwatch 2: Khi Blizzard Trao Quyền Lực Ngay Trong Trận Đấu

Ở phút thứ bảy của một trận scrim lúc hai giờ sáng ở Seoul, tuyển thủ DPS bên phía đội Đỏ bấm chọn perk thứ hai của mình. Không tiếng hét, không highlight để cắt vào bản tin, không gì cho các caster bình luận. Nhưng theo lời kể lại của huấn luyện viên đội Xanh sau buổi tập hôm ấy, "ván đấu kết thúc ngay ở cú click đó". Với một người đã ngồi theo dõi các trận Overwatch suốt bảy năm, từ bản gốc tới khi tựa game chuyển sang kiến trúc 5v5, đây là câu nói khiến tôi mất ngủ nhiều đêm nhất trong năm nay. Cái chết của một ván Overwatch — kể từ mùa giải Blizzard đưa hệ thống Perks vào game — không còn đến từ một pha ultimate hoàn hảo phút 99 hay một cú headshot của sniper. Nó đến từ một khung menu mà phần lớn khán giả ngoài kia thậm chí không biết là đang tồn tại. Nếu bạn chưa theo dõi bản cập nhật gần nhất của Overwatch 2, đây là những gì cần nắm trước khi mọi thứ trở nên khó hiểu. Blizzard vừa đưa vào game một lớp tiến trình mới mang tên Perks — những nâng cấp mở khóa ngay trong trận, không phải ngoài trận. Mỗi anh hùng giờ có hai cấp độ trong một ván: cấp một và cấp hai. Mỗi lần lên cấp, bạn được chọn một perk. Cấp một mở ra Minor Perk — nhóm nâng cấp nhỏ, ít tác động. Cấp hai mở ra Major Perk — nhóm nâng cấp lớn, thay đổi cách anh hùng vận hành. Điểm kinh nghiệm để lên cấp không đến từ số mạng bạn giết, mà đến từ việc bạn có mặt ở đâu: đang chơi mục tiêu, đang trong giao tranh, đang hồi máu cho đồng đội, đang cứu đồng đội. Hệ thống thưởng cho sự hiện diện, không thưởng cho những pha đi lẻ. Ở đây có một chi tiết mà phần lớn bản tin phương Tây bỏ qua khi đưa tin về hệ thống này. Khi bạn đổi anh hùng giữa trận, bạn quay về cấp một. Nhưng — và đây là chữ nhưng mà tôi nghĩ sẽ định hình toàn bộ meta sắp tới — lần thứ hai bạn đổi sang một anh hùng mà mình từng chơi trong cùng ván đó, tốc độ tích kinh nghiệm nhanh hơn hẳn. Blizzard gọi đó là cơ chế giảm hình phạt cho việc đổi anh hùng. Các tuyển thủ tôi trò chuyện gọi nó bằng một cái tên khác: "perk banking" — tích trữ đặc quyền. Tôi từng viết rằng tỷ lệ kiểm soát bóng là chỉ số lừa dối nhất trong bóng đá, và tôi giữ nguyên quan điểm đó khi nhìn sang esports. Perks chính là phiên bản Overwatch của trò lừa dối ấy. Nó cho bạn cảm giác mình đang kiểm soát trận đấu, trong khi thứ thực sự quyết định kết quả lại nằm ở một nơi khác — chỗ mà mắt thường không nhìn tới. Hãy bắt đầu từ nhóm hưởng lợi rõ ràng nhất. Các anh hùng có bộ kỹ năng nền mạnh — DVa, Winston, những support có utility cao — nhận được perk như một hệ số nhân. Một bộ kỹ năng vốn đã tốt, cộng thêm một lớp nâng cấp nữa, không tạo ra sự cân bằng; nó tạo ra khoảng cách. Trong năm thứ tư theo dõi các trận rank cao của máy chủ Hàn Quốc, tôi nhận ra một quy luật chưa từng sai: khi nhà phát hành thêm một lớp sức mạnh song song với sức mạnh gốc, người được lợi không phải kẻ yếu đang cố vươn lên, mà là kẻ mạnh đang đứng sẵn trên đỉnh. Đó là bản chất của snowball — quả cầu tuyết lăn càng lúc càng to. Nhóm thua thiệt thì ngược lại. Các sniper, các flanker, những người chơi theo phong cách đi lẻ để tạo đột biến — họ bị hệ thống kinh nghiệm bỏ lại phía sau. Một Widowmaker nằm ở tuyến sau, chờ một phát bắn hoàn hảo, không hồi máu cho ai, không đứng trên mục tiêu, sẽ lên cấp chậm hơn đồng đội. Trong khi đó, một anh hùng tank đứng giữa giao tranh, ăn kinh nghiệm từ mọi nguồn, sẽ có Major Perk trước khi sniper bên kia kịp có Minor Perk thứ hai. Khoảng cách đó không phải là kỹ năng. Đó là thiết kế. Điều khiến tôi chú ý hơn cả là nhóm perk mà tôi gọi là "quyền lực bóng ma". Bastion có một perk khôi phục lại Self-Repair — kỹ năng từng bị xóa khi Overwatch chuyển sang bản 2. Orisa có perk mang trở lại Barrier — tấm khiên cô đã mất trong quá trình tái cấu trúc. Nói cách khác, Blizzard đang trả lại cho một số anh hùng thứ sức mạnh mà chính họ từng gọi là quá mạnh và phải loại bỏ, nhưng lần này dưới dạng một lựa chọn giữa trận. Với một tuyển thủ chuyên Bastion, đây gần như là một món quà. Với người phải đối đầu, đây là cơn ác mộng quay lại từ nghĩa địa. Tôi đã xem lại rất nhiều VOD để tìm bằng chứng cho cơ chế perk banking, và nó có thật. Trong một trận scrim mà tôi được phép quan sát, đội Xanh cố tình để một tuyển thủ đổi sang anh hùng mà đối phương đang dùng, hứng chịu vài giây bất lợi, rồi đổi ngược về anh hùng chính. Cái họ đánh đổi là vài giây. Cái họ nhận lại là một tuyến perk nhanh hơn ở giao tranh kế tiếp. Nếu điều này trở thành chuẩn mực, chúng ta sẽ chứng kiến những pha đổi anh hùng không vì chiến thuật, mà vì muốn chiếm đoạt tiến trình perk của chính mình. Đó là một lớp chiến thuật mới, và cũng là một lớp hỗn loạn mới. Cú sốc không đến từ bàn thắng, mà từ chỗ chúng ta không dám nhìn. Ở đây, chỗ chúng ta không dám nhìn chính là câu hỏi: liệu Perks có được bật trong chế độ xếp hạng và trong các giải đấu chuyên nghiệp hay không? Bài giới thiệu chính thức của Blizzard nói về cơ chế, về danh sách perk, về triết lý thiết kế. Nó không nói một chữ nào về việc hệ thống này sẽ tồn tại ở đâu. Đó không phải là một chi tiết nhỏ bị bỏ quên. Đó là toàn bộ ý nghĩa của câu chuyện. Hãy tưởng tượng kịch bản xấu nhất, thứ mà bất kỳ ai từng làm việc trong ban tổ chức giải đấu đều phải chuẩn bị tinh thần. Giải đấu LAN lớn nhất mùa khóa phiên bản game ở một patch trước khi Perks ra mắt, vì ban tổ chức cần sự ổn định. Các đội đã luyện tập suốt ba tháng trên phiên bản có Perks. Đến ngày thi đấu, họ phát hiện ra mình phải chơi trên một phiên bản không có thứ mình đã dày công nghiên cứu. Hoặc ngược lại: ban tổ chức dùng bản live có Perks, trong khi một số đội chưa kịp cập nhật chiến thuật. Cả hai kịch bản đều dẫn tới cùng một kết luận: tính toàn vẹn của giải đấu bị đặt dấu hỏi. Đây là lúc vấn đề vượt ra khỏi phạm vi một tựa game. Overwatch từng là môn thể thao điện tử có hệ sinh thái chuyên nghiệp ở Hàn Quốc mạnh vào bậc nhất thế giới. Các đội tuyển Hàn Quốc nổi tiếng với kỷ luật tập luyện, với khả năng đọc meta nhanh và chính xác. Khi Blizzard thêm một lớp biến số ngay trong trận, họ đang trao thêm đất diễn cho chính thế mạnh đó — nhưng cũng đang đẩy các đội vào một vùng tối chưa có dữ liệu. Không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ chọn, không có tỷ lệ cấm cho các perk. Các huấn luyện viên mà tôi biết đang phải xây dựng chiến thuật trên phỏng đoán, không phải trên con số. Một bài viết gây tẩy chay là một bài viết đang chạm vào ai đó. Tôi biết điều này không phải từ sách vở, mà từ một lần tôi viết sai về một cầu thủ trẻ và chứng kiến cậu ấy sụp đổ. Nên tôi sẽ nói thẳng điều mà nhiều người trong ngành đang nghĩ nhưng ngại nói: Perks, xét về bản chất, là một cơ chế giữ chân người chơi được khoác lên tấm áo của sự đổi mới. Nó khiến mỗi ván đấu dài hơn về mặt cảm giác, sâu hơn về mặt tương tác, và quan trọng nhất — nó cho người chơi thêm lý do để ở lại trong hàng đợi lâu hơn. Điều đó tốt cho doanh thu battle pass. Câu hỏi là nó có tốt cho thể thao điện tử hay không. Sự thật nằm ở chỗ khác. Khi một hệ thống tiến trình được thiết kế để tối ưu thời gian chơi, nó sẽ luôn có xu hướng thưởng cho hành vi kéo dài trận đấu và trừng phạt hành vi kết thúc nhanh. Overwatch chuyên nghiệp được xây dựng trên những pha bùng nổ, trên những khoảnh khắc định đoạt. Nếu Perks khuyến khích lối chơi bám trụ, tích lũy, và chờ đợi, thì nó đang đi ngược lại linh hồn của chính bộ môn này. Đây là điểm mà tôi có thể sai, và tôi muốn nói rõ điều đó trước khi bị chất vấn. Nếu dữ liệu thực tế cho thấy các đội có thể dùng perk để lật ngược thế trận, để tạo ra những pha clutch thay vì chỉ củng cố ưu thế sẵn có, thì toàn bộ lập luận của tôi sụp đổ. Nếu Blizzard tinh chỉnh được để Minor Perk và Major Perk không còn khoảng cách sức mạnh quá lớn, và nếu cơ chế perk banking bị vô hiệu hóa bằng giới hạn số lần đổi, thì hệ thống này có thể tiến hóa thành một tầng chiến thuật đẹp. Tôi không phủ nhận khả năng đó. Tôi chỉ nói rằng cho đến lúc dữ liệu xuất hiện, mọi kết luận đều chỉ là giả thuyết. Góc Bóng Đá Nóng dạy tôi rằng góc nhìn quan trọng hơn góc sân. Perks là một góc nhìn mới. Nhưng như mọi góc nhìn, nó có thể che khuất những thứ khác. Và tôi viết bài này không phải để chôn hệ thống. Tôi viết để nhắc nó rằng nó phải nhìn lại chính mình trước khi tự tin quá mức. Hãy nhìn vào cách ngành công nghiệp này đối xử với tuyển thủ chuyên biệt. Trong nhiều năm, các đội Overwatch xây dựng đội hình quanh những người chơi một anh hùng. Một Jjonak với Zenyatta, một Profit với Tracer — những cái tên gắn chặt với một danh tính. Perks phá vỡ mô hình đó. Nếu perk của anh hùng chủ lực của bạn yếu hơn perk của anh hùng khác trong cùng vai trò, bạn buộc phải học anh hùng mới hoặc tụt lại. Kỹ năng chuyên môn sâu, thứ từng là tài sản quý, bỗng trở thành gánh nặng. Đây là một sự đảo ngược giá trị mà tôi chưa từng thấy ở quy mô này. Tôi đã dành nhiều buổi tối xem các streamer Hàn Quốc phản ứng với danh sách perk. Phản ứng không đồng nhất. Một số hào hứng vì có thêm lớp để khám phá. Một số lo lắng vì Overwatch vốn đã phức tạp với người xem, giờ còn phức tạp hơn với chính người chơi. Và một nhóm thứ ba — nhóm mà tôi để ý nhất — im lặng. Họ im lặng vì họ đang đợi. Họ đợi xem Blizzard có bật hệ thống trong chế độ chuyên nghiệp hay không trước khi đầu tư chất xám vào nó. Sự im lặng đó, đôi khi, là tín hiệu mạnh hơn mọi tiếng hét. Điều đáng nói là Overwatch không đơn độc khi đi theo hướng này. Apex Legends có Evo Shield — khiên tiến hóa theo hành động trong trận. Fortnite có hệ thống nâng cấp vũ khí. Paladins có loadout tùy biến. Ngành công nghiệp đã ngầm đồng thuận rằng người chơi hiện đại muốn thấy sự tiến bộ ngay trong một ván, chứ không chỉ ở màn hình kết thúc. Blizzard đang bắt kịp xu hướng, không dẫn dắt nó. Và điều đó đặt ra một câu hỏi khó: nếu đây là bắt kịp xu hướng, thì đâu là bản sắc riêng của Overwatch trong hệ thống mới? Câu trả lời Blizzard đưa ra nằm ở cụm từ "củng cố tính độc đáo của anh hùng". Mỗi anh hùng nhận perk riêng, không phải nâng cấp chỉ số chung chung. Nghe thì hay. Nhưng hãy nhớ rằng chính cách tiếp cận này khiến việc cân bằng trở nên khó hơn gấp nhiều lần so với việc tăng giảm chỉ số. Khi bạn có hàng chục anh hùng, mỗi người có ít nhất hai lựa chọn perk ở hai cấp độ, số lượng tổ hợp cần cân bằng tăng theo cấp số nhân. Trong lịch sử của Overwatch, mỗi lần một anh hùng được thiết kế lại toàn diện, cộng đồng đều tìm ra một tổ hợp ngoài ý muốn trong vòng vài ngày. Với Perks, cánh cửa đó mở toang. Tôi từng chứng kiến cảnh một cộng đồng mạng nổi giận vì một bài viết của mình. Tôi từng phải công khai xin lỗi, từng phải tổ chức một buổi xem chung chỉ để lắng nghe người hâm mộ. Trải nghiệm đó dạy tôi rằng phê bình mà không kèm giải pháp chỉ là tiếng ồn. Nên đây là giải pháp tôi đề xuất, gửi tới cả Blizzard lẫn các đội chuyên nghiệp: công bố rõ ràng ngay từ đầu liệu Perks có được bật trong chế độ xếp hạng và giải đấu hay không; xây dựng bộ quy tắc cho việc đổi anh hùng nhằm chặn lạm dụng perk banking; và thiết kế hệ thống thông báo perk trên màn hình thi đấu đủ rõ để khán giả không bị lạc. Với các đội, tôi đề nghị một điều đơn giản nhưng không dễ thực hiện. Đừng xây dựng chiến thuật quanh một meta perk duy nhất. Hãy chuẩn bị song song hai bộ khung: một cho phiên bản có Perks, một cho phiên bản không. Các đội nào đủ linh hoạt để làm điều này sẽ có lợi thế trong khoảng thời gian chuyển giao đầy bất định sắp tới. Và với những người hâm mộ đang đọc bài này, tôi muốn nói một điều. Các bạn không cần phải có ý kiến ngay lập tức về Perks. Các bạn không cần phải chọn phe. Điều duy nhất tôi đề nghị là hãy quan sát kỹ, và đừng để các con số trên màn hình kết thúc trận đấu đánh lừa. Trong trận đấu thật, thứ quyết định thường là những thứ ta không nhìn thấy. Ở Hàn Quốc, có một cách nói về những thay đổi lớn: đừng tin vào lời hứa của người bán hàng, hãy tin vào tốc độ anh ta giao hàng. Blizzard đã hứa Perks sẽ định hình lại Overwatch. Tôi sẽ đợi xem họ giao hàng nhanh đến mức nào. Dự đoán của tôi, và tôi sẵn sàng bị chứng minh sai: trong vòng hai mùa giải, sẽ có ít nhất một tổ hợp perk bị vô hiệu hóa giữa chừng vì bị đánh giá quá mạnh. Sẽ có ít nhất một sự cố tại một giải đấu LAN liên quan tới phiên bản game khác biệt với phiên bản luyện tập. Và sẽ có một làn sóng tuyển thủ chuyên biệt tuyên bố rằng họ đang bị hệ thống đối xử bất công. Ba điều này có thể xảy ra riêng lẻ, hoặc cùng lúc. Nhưng điểm chung là chúng đều nằm trong tầm tay của một quyết định duy nhất mà Blizzard vẫn chưa đưa ra: bật hay không bật Perks trong chế độ chuyên nghiệp. Mảnh vỡ của một hệ thống esports không nằm trên sân đấu, nó nằm trong cách chúng ta bỏ rơi nhau giữa những lần cập nhật. Tôi không biết Perks sẽ là bước ngoặt hay là vết xe đổ. Nhưng tôi biết một điều: trong lần chuyển mình tiếp theo của Overwatch, người hâm mộ xứng đáng được biết trước rằng mình đang cổ vũ cho một bộ môn đang giữ nguyên bản chất, hay đang xem một trò chơi đã âm thầm đổi luật. Còn bạn, bạn sẽ cổ vũ cho kỹ năng, hay cho khung menu?